Κάτοικοι πόλης Μακ Κλάουντ κατά Nestle: Μια εποικοδομητική ιστορία
της Ελένης Τσερεζόλε (12/10/2008, ΑΥΓΗ)
Το νερό και συγκεκριμένα το αυτονόητο δικαίωμα πρόσβασης στο πόσιμο νερό έχει γίνει στις ημέρες μας σημαντικό διακύβευμα για πολυεθνικές εταιρείες που επιδιώκουν την ιδιωτικοποίησή του και την εκμετάλλευσή του. Κατά καιρούς έρχονται λοιπόν στη δημοσιότητα περιπτώσεις αντίστασης των πολιτών στα σχέδια των πολυεθνικών να ‘βάλουν χέρι’ στους υδάτινους πόρους. Και μάλιστα σε αρκετές από αυτές, ο ‘Δαβίδ νικάει τον Γολιάθ’! Η πιο πρόσφατη έχει να κάνει με τους κατοίκους μιας μικρής, τουριστικής πόλης, στα βόρεια της Καλιφόρνια, τη Μάκ Κλάουντ, στους πρόποδες του βουνού Σάστα, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι εδώ και πέντε χρόνια με τον πανίσχυρο ελβετικό πολυεθνικό όμιλο Nestle, που θέλει να εκμεταλλευτεί τον ποταμό Μακ Κλάουντ για το εμφιαλωμένο του νερό.
Το ιστορικό της σύγκρουσης
Όλα άρχισαν στην ειδυλλιακή πόλη της βορείου Καλιφόρνιας με μια συνεδρίαση το 2003 του Δημοτικού Συμβουλίου σχετικά με κάποιο σχέδιο της Nestle για την οικοδόμηση εργοστασίου που θα χρησιμοποιεί τα νερά του ποταμού Μακ Κλάουντ και θα το εμφιαλώνει επί τόπου. Ενώ η γενική αίσθηση είναι ότι τα πράγματα βρίσκονταν σχεδόν σε διερευνητικό στάδιο, έκπληκτοι οι κάτοικοι μαθαίνουν ότι το Δ. Συμβούλιο αποφάσισε στο τέλος της συγκεκριμένης συνεδρίασης να υπογράψει τη σύμβαση που πρότεινε ο όμιλος! Μόλις πέρασε η πρώτη σαστιμάρα, οι κάτοικοι έσπευσαν να ενημερωθούν για το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας. Επρόκειτο για λεόντειο συμφωνία από την οποία η Nestle κέρδιζε σε όλα τα επίπεδα, οικονομικό, φορολογικό, ενώ η πόλη θα έβλεπε να περιορίζεται δραστικά ο φυσικός της πλούτος που στηρίζεται στα γάργαρα νερά του Μακ Κλάουντ. Συγκεκριμένα η συμφωνία προέβλεπε ότι δεν επρόκειτο να γίνει κάποια μελέτη για τον αντίκτυπο στο περιβάλλον των δραστηριοτήτων της, ότι η διάρκεια του συμβολαίου ήταν 100 χρόνια (!), ότι η εταιρεία είχε δικαίωμα να αντλεί μέχρι 4.700 λίτρα νερού το λεπτό (ακόμη και σε βάρος των κατοίκων σε περίοδο ξηρασίας), ότι το κόστος της αγοράς θα ήταν ασήμαντο, ότι η Nestle θα είχε το δικαίωμα να καταστρέψει το παλιό εργοστάσιο ξυλείας της πόλης ενώ υφίσταται σχέδιο μετατροπής των κτιρίων σε ζώνη δραστηριοτήτων… Σε αντάλλαγμα η εταιρεία υποσχόταν τη δημιουργία 240 θέσεων εργασίας και ότι θα πλήρωνε διαφόρους φόρους. Στην πραγματικότητα, η επαρχία θεωρείται από την Πολιτεία ‘υποβαθμισμένη περιοχή’ και ουσιαστικά η εταιρεία θα κέρδιζε μέσω φοροαπαλλαγών…
Οι δικηγόροι της Nestle κατάφεραν εύκολα να περάσουν αυτό το απίστευτο πακέτο συμφωνίας από το Δημοτικό Συμβούλιο που αποτελείτο από απλούς ανθρώπους που δεν έφεραν καμία αντίρρηση ούτε και μπόρεσαν να διαπραγματευτούν τους όρους της σύμβασης.
Ο όμιλος της Nestle είναι παγκόσμιος. Η θυγατρική Nestle Γουότερς διαθέτει 72 μάρκες εμφιαλωμένου νερού, που παράγονται σε περίπου 100 εργοστάσια σε 38 χώρες του κόσμου. Ο τζίρος της για το 2007 ανήλθε σε 6.3 δισ. ευρώ. Στις ΗΠΑ η Nestle ελέγχει το ένα τρίτο της αγοράς του εμφιαλωμένου νερού, με περίπου 20 εργοστάσια και τζίρο ύψους 2.8 δισ. ευρώ. Η περίπτωση του ποταμού Μακ Κλάουντ έμοιαζε λοιπόν να έχει λυθεί προς όφελός της, και μάλιστα χωρίς ιδιαίτερο κόπο. Οι κάτοικοι όμως είχαν διαφορετική γνώμη και δεν είχαν πει ακόμη την τελευταία τους λέξη.
Οργανώνεται η αντίσταση…
Η Ντέμπρα Άντερσον μέχρι τη λεόντειο συμφωνία του Δ.Σ. με τη Νεστλέ, ήταν μια συνηθισμένη κτηματομεσίτρια της πόλης Μακ Κλάουντ. Το 2003, αφήνει τον άνδρα της να ασχοληθεί με την επιχείρηση ενώ η ίδια οργανώνει την αντίσταση στη λεηλάτηση του φυσικού πλούτου της πόλης: ιδρύει την οργάνωση Μακ Κλάουντ Γουότερσεντ με στόχο την κατάργηση της σύμβασης. Η μάχη του Δαβίδ με τον Γολιάθ πρόκειται να αρχίσει. Η πρώτη επιτυχία της Άντερσον ήταν ότι κατάφερε να εντάξει στην οργάνωση ανθρώπους από διαφορετικούς πολιτικούς και κοινωνικούς ορίζοντες: συντηρητικούς ρεπουμπλικάνους, φιλελεύθερους δημοκρατικούς, οικολόγους… Οι οικολόγοι παραθέτουν σειρά καταλυτικών επιχειρημάτων: καταρχήν, για τη μεταφορά του νερού, η Nestle θα βάλει να κυκλοφορούν νυχθημερόν ρυμουλκά. Κατόπιν, υπογραμμίζουν, ότι η κατασκευή, η μεταφορά και η καταστροφή των πλαστικών μπουκαλιών συνιστά τεράστια σπατάλη πρώτων υλών και ενέργειας. Η οργάνωση Γουότερσεντ αρχίζει έτσι να μοιράζει αλουμινένια μπουκάλια που μπορούν να γεμίσουν με νερό της βρύσης, που είναι απολύτως καθαρό αφού προέρχεται από τον… ποταμό Μακ Κλάουντ, τον οποίο ακριβώς θέλει να ‘κλειδώσει’ προς όφελός της επί 100 χρόνια η Νestle! Τέλος, παρατηρούν, με την άντληση τέτοιων ποσοτήτων νερού το εργοστάσιο μπορεί να προκαλέσει την ξήρανση των πηγαδιών και τη διαταραχή του υδάτινου ορίζοντα. Από την πλευρά τους, οι Δημοκρατικοί προσέθεσαν μια πιο πολιτική ‘χροιά’: το νερό δεν αποτελεί εμπόρευμα, αλλά απαραίτητο στοιχείο της ζωής, που ως τέτοιο πρέπει να παραμείνει στο δημόσιο. Εξ ου και ο αγώνας κατά της ιδιωτικοποίησής του, είτε αυτή αφορά στην εμφιάλωση στις πηγές ή στην εξαγορά δημοτικών δικτύων από εταιρείες που δραστηριοποιούνται πολύ στις ΗΠΑ, όπως η Σουέζ ή η Βεολιά. Πρέπει λοιπόν να εμποδιστεί η ιδιωτικοποίηση των υδάτων του ποταμού Μακ Κέην που επιχειρείται στο πλαίσιο της ξέφρενης παγκοσμιοποίησης, με τη στήριξη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
…που αποδίδει καρπούς
Σιγά – σιγά η οργάνωση Γουότερσεντ αποσπά την υποστήριξη μεγάλων φιλανθρωπικών οργανώσεων και οργανώσεων προστασίας του περιβάλλοντος. Ξεκινά δικαστικό αγώνα για την ακύρωση του συμβολαίου, απαιτεί περιβαλλοντικές μελέτες, την καθυστέρηση στην άδεια οικοδόμησης του εργοστασίου. Πάντως ο δρόμος της Γουότερσεντ δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα: μια μερίδα των κατοίκων της πόλης τάσσεται στο πλευρό της Nestle κυρίως λόγω της δημιουργίας θέσεων εργασίας που υποσχέθηκε η πολυεθνική. Δημιουργήθηκε έτσι, στον αντίποδα της Γουότερσεντ, μια φιλο-Nestle οργάνωση, με τη στήριξη κυρίως των πρώην εργαζομένων στο παλιό εργοστάσιο ξυλείας. Η πόλη διχάζεται.
Στις πρόσφατες τοπικές εκλογές οι φιλο-Nestle απέσπασαν το 60% των ψήφων αλλά η κινητοποίηση των κατοίκων κατά του ομίλου παραμένει ισχυρή. Και δεν αργεί να φέρει αποτελέσματα: η Nestle ανακοίνωσε στις αρχές του 2008 ότι αναθεωρεί τους σχεδιασμούς της: το εργοστάσιο θα είναι τρεις φορές μικρότερο και θα δημιουργηθούν 90 θέσεις εργασίας. Τον Ιούλιο – έκπληξη – η πολυεθνική αναγγέλλει ότι ακυρώνει τη συμφωνία με την πόλη και δημοσιοποιεί στο Δημοτικό Συμβούλιο ότι είναι έτοιμη για νέες διαπραγματεύσεις, ‘εκ του μηδενός’!
Οι κάτοικοι κατά της Nestle είναι πλέον βέβαιοι ότι η νίκη τους πλησιάζει. Στο εξής ο αγώνας τους έχει περάσει τα στενά όρια της πόλης τους, είναι γνωστός στις ΗΠΑ και στον Καναδά ακόμη και στην Ινδία! Χάρη στην εύχρηστη ιστοσελίδα της Γουότερσεντ (www.mccloudwatershedcouncil.org) οι πάντες μπορούν να βρουν τις λεπτομέρειες της υπόθεσης και να ενημερωθούν για την εξέλιξή της. Η περίπτωση του Μακ Κλάουντ έχει βρει μιμητές: στο Γουϊσκόνσιν, όπου δύο οργανώσεις, μια των Δημοκρατικών, μία των Ρεπουμπλικάνων, συμμάχησαν για να εμποδίσουν τη Nestle να οικοδομήσει εργοστάσιο εμφιάλωσης νερού και κέρδισαν τον αγώνα τους. Στο Μίσιγκαν ντόπιες οργανώσεις και υπέρμαχοι της εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης επιχείρησαν να κάνουν το ίδιο, ωστόσο βρέθηκαν αντιμέτωποι με πολιτικούς και δημόσιους υπαλλήλους που ήσαν υπέρ της Nestle , και δεν τα κατάφεραν. Στο Μέην, όπου ο όμιλος εξαγόρασε τη ντόπια επιχείρηση μεταλλικού νερού, μια οργάνωση κατοίκων αγωνίζεται για να αποτρέψει την επέκταση των εγκαταστάσεων της εταιρείας.
Την ίδια στιγμή και οι καταναλωτές δίνουν το δικό τους αγώνα κατά της ιδιωτικοποίησης του δημόσιου αγαθού του νερού: έχουν ξεκινήσει στις ΗΠΑ εκστρατείες προκειμένου να πειστούν οι Αμερικανοί να πίνουν νερό της βρύσης. Οι δήμαρχοι πολλών μεγάλων πόλεων από το Σαν Φρανσίσκο ως τη Μινεάπολη έχουν απαγορεύσει στις δημοτικές υπηρεσίες να αγοράζουν εμφιαλωμένο νερό. Στην Καλιφόρνια σικ εστιατόρια έχουν σταματήσει να το πουλούν, προτεσταντικές εκκλησίες συστήνουν στα ποίμνιά τους να μην το αγοράζουν. Στις πανεπιστημιουπόλεις ακτιβιστές οργανώνουν χάπενινγκ όπου προσφέρουν νερό της βρύσης στους φοιτητές, προσπαθώντας να τους πείσουν ότι δεν υπολείπεται σε τίποτε του εμφιαλωμένου.
Ωστόσο και το αντίπαλο στρατόπεδο οργανώνεται. Μπροστά στις αντιδράσεις κατοίκων, καταναλωτών, οι μεγάλες εταιρείες, όπως η Nestle, η Κόκα Κόλα, Πέπσι Κόλα, ένωσαν τις δυνάμεις τους για να περάσουν στην αντεπίθεση.
Οι κάτοικοι της Μακ Κλάουντ δεν κάνουν έναν μεμονωμένο αγώνα – δίνουν απλά το παράδειγμα: το δημόσιο αγαθό του νερού είναι αδιαπραγμάτευτο ακόμη και μπροστά τις ορέξεις μιας Nestle!
